چکیده

تحول دیجیتال و گسترش مدل‌های کسب‌وکار پلتفرمی، منطق خلق ارزش، مرزهای سازمان، روابط ذینفعان و الزامات نظارت و پاسخگویی را دگرگون کرده و کفایت سازوکارهای سنتی حاکمیت شرکتی را در محیط‌های شبکه‌ای و اکوسیستمی با چالش مواجه ساخته است. هدف پژوهش حاضر، مرور و ترکیب مفهومی ادبیات حاکمیت شرکتی، حاکمیت پلتفرمی، حاکمیت اکوسیستم، حاکمیت داده و هوش مصنوعی، با تکیه بر نظریه ذینفعان و نظریه شبکه، و ارائه چارچوبی برای مفهوم‌پردازی «حاکمیت شرکتی پلتفرمی» و تبیین ارتباط آن با سازمان هوشمند است. پژوهش از نوع مروری ـ مفهومی بوده و با مقایسه، دسته‌بندی و بازتفسیر مطالعات پیشین انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد حاکمیت شرکتی پلتفرمی، جایگزین حاکمیت شرکتی یا حاکمیت پلتفرمی نیست، بلکه معماری هماهنگ‌کننده‌ای است که حاکمیت شرکتی، پلتفرم و اکوسیستم، داده، فناوری و هوش مصنوعی و سازوکارهای کنترل و پاسخگویی را به‌صورت تعاملی پیوند می‌دهد. بر مبنای نظریه ذینفعان و شبکه، این معماری با گسترش روابط و وابستگی‌های سازمانی، ضرورت بازطراحی سازوکارهای حاکمیت را تبیین می‌کند. سازمان هوشمند نیز یک وضعیت سازمانی مبتنی بر دانش، یادگیری، اتصال و تصمیم‌گیری هوشمند است و پیامد قطعی پلتفرمی‌شدن تلقی نمی‌شود. چارچوب پیشنهادی می‌تواند مبنایی برای بازنگری سازوکارهای حاکمیت، پاسخگویی و مدیریت ریسک شرکت‌های دیجیتال و پلتفرمی در ایران باشد؛ هرچند اعتبارسنجی تجربی آن ضروری است.